1. Ünite Test 1: Allah–İnsan İlişkisi

1Kur'an-ı Kerim'de anlatılan insanın yaratılış aşamalarının doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nutfe – çamur özü – alaka – mudga – kemik B) Alaka – nutfe – çamur özü – kemik – et C) Çamur özü – nutfe – alaka – mudga – kemik – et – başka bir yaratılış D) Mudga – nutfe – alaka – et – kemik E) Kemik – et – alaka – nutfe – mudga

Cevap: C. Mü'minûn 23/12-14'te anlatılan sıra: süzülmüş çamur özü → nutfe → alaka → mudga → kemik → etle kaplama → "başka bir yaratılış" (ruh üflenmesi).

2"Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmek istemediler… Onu insan yüklendi." (Ahzâb 33/72) ayetindeki emanet kavramı öncelikle neyi ifade eder?

A) İnsana verilen mal ve servet B) İnsana verilen akıl, irade ve dinî sorumluluk C) Yeryüzündeki tabii kaynaklar D) Peygamberlere indirilen kitaplar E) İnsanın fiziksel sağlığı

Cevap: B. Emanet, göklerin, yerin ve dağların yüklenmekten çekindiği; yalnızca insanın kabul ettiği akıl-irade-sorumluluk yüküdür.

3"Hani Rabbin meleklere, 'Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.' demişti…" (Bakara 2/30) Bu ayetten hareketle insanın halifeliği en doğru şekilde nasıl açıklanır?

A) Yeryüzünü imar etmek ve düzeni korumakla görevli olma B) Meleklerden üstün bir varlık olarak yaratılma C) Yalnızca ibadetlerini yerine getirme D) Diğer canlılar üzerinde sınırsız tasarruf hakkına sahip olma E) Kaderine razı olarak yaşama

Cevap: A. Halifelik; imar etme, düzeni koruma ve sorumluluk üstlenme anlamı taşır; üstünlük ya da sınırsız tasarruf anlamına gelmez.

4ZorBir öğrenci şöyle diyor: "Rabbimiz beni yarattı, bana akıl ve irade verdi; sonra da bu yeteneklerimi nasıl kullandığımdan beni sorumlu tuttu. Oysa güneş, ay ya da bir taş hiçbir zaman böyle bir hesap vermeyecek." Bu öğrencinin sözlerinde vurguladığı temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsanın diğer varlıklardan fiziksel olarak daha güçlü yaratılması B) Evrendeki bütün varlıkların aynı amaçla yaratılmış olması C) İnsanın da tabiat kanunlarına tıpkı diğer varlıklar gibi mecburen tabi olması D) İnsanın akıl-irade sahibi olması sebebiyle mükellef (sorumlu) tutulması E) İnsanın yaratılış amacının bilinemez olması

Cevap: D. Öğrencinin cümlesindeki anahtar ifadeler "akıl ve irade verdi" ve "hesap verme" — bu ikisi birleşince ortaya çıkan kavram mükellefiyettir. Diğer varlıklar (güneş, ay, taş) akıl-irade taşımadığından hesaba çekilmez; bu karşılaştırma tam olarak sorumluluğun akıl-iradeye bağlı olduğunu gösterir.

5Aşağıdakilerden hangisine yalnızca vahiy yoluyla ulaşılabilir?

A) Ateşin yakıcı olduğu bilgisine B) Bir bütünün parçasından büyük olduğu bilgisine C) Meleklerin nurdan yaratıldığı bilgisine D) Yalan söylemenin güven kaybettirdiği bilgisine E) Suyun 100°C'de kaynadığı bilgisine

Cevap: C. Gayb alanına ait bilgiler (melekler, ahiret, ibadet şekilleri) yalnızca vahiyle bilinir; diğerleri duyu ve/veya akılla elde edilebilir.

6"Allah'ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata sımsıkı tutun." (Rûm 30/30) ve "Her çocuk fıtrat üzere doğar." (Hadis) ifadelerine göre fıtrat kavramı en doğru şekilde nasıl tanımlanır?

A) İnsanın yaratılışında bulunan, inanmaya yatkınlığı da içeren doğuştan gelen özellik B) Sonradan eğitimle kazanılan bir davranış biçimi C) Yalnızca çocuklara özgü geçici bir durum D) İnsanın iradesini ortadan kaldıran kesin bir kader E) Toplumdan topluma tamamen değişen bir kavram

Cevap: A. Fıtrat, doğuştan gelen ve inanmayı da içeren bir yatkınlıktır; sonradan kazanılmaz, iradeyi de ortadan kaldırmaz.

7Aşağıdakilerden hangisi mükellef sayılmanın şartlarından biri değildir?

A) Akıl sağlığının yerinde olması B) Buluğ çağına (ergenliğe) ulaşmış olması C) Dinin çağrısının kendisine ulaşmış olması D) Belli bir servete sahip olması E) Kendi tercihlerinden sorumlu tutulabilecek durumda olması

Cevap: D. Servet sahibi olmak yalnızca zekât gibi bazı ibadetlerin şartıdır, genel mükellefiyetin şartı değildir.

8Zorİki öğrenci arasında şu konuşma geçmektedir:
Ali: "Namazın kaç rekât olduğunu ben kendi kendime düşünerek bulamam, bunu ancak Peygamberimizin bildirmesiyle öğrenebilirim."
Veli: "Ama bir insanın yalan söylemesinin kötü bir davranış olduğunu anlamak için mutlaka birinin bana söylemesine gerek yok, bunu kendi muhakememle de çıkarabilirim."
Ali ve Veli'nin sözleri sırasıyla hangi bilgi kaynaklarına örnektir?

A) Salim duyu – Selim akıl B) Sadık haber (vahiy) – Selim akıl C) Selim akıl – Sadık haber D) Salim duyu – Sadık haber E) Sadık haber – Salim duyu

Cevap: B. Ali'nin sözü "ancak bildirilmesiyle öğrenebilirim" ifadesiyle vahye (sadık habere) işaret eder — namazın rekât sayısı gaybdan/ibadet şeklinden olduğu için yalnız vahiyle bilinir. Veli'nin sözü "kendi muhakememle çıkarabilirim" ifadesiyle akıl yürütmeye (selim akıl) işaret eder; burada gözlem değil mantıksal çıkarım vardır, bu yüzden duyu değildir.

9Aşağıdakilerden hangisi ibadetin geniş anlamı kapsamında değerlendirilemez?

A) Anne babaya iyi davranmak B) İşini en güzel şekilde yapmaya çalışmak C) Çevreyi ve doğayı korumak D) Adil davranmak ve haklara riayet etmek E) Görünmek ve takdir toplamak amacıyla yardımda bulunmak

Cevap: E. İbadet, Allah rızası gözetilerek yapılan davranıştır; gösteriş (riya) niyeti bu şartı ortadan kaldırdığı için ibadet sayılmaz.

10"Kulun bütün benliğiyle Allah'a yönelerek O'ndan istek ve dilekte bulunması, O'nunla iletişim kurması" şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tövbe B) Dua C) Tespih D) Marifet E) Hamt

Cevap: B. Bu tanım doğrudan duanın tanımıdır; Hz. Peygamber'in "Dua, ibadetin özüdür" sözüyle de desteklenir.

11Kusurunun ve hatasının örtülmesini isteyen bir kimsenin duasında en uygun şekilde anacağı ilahi isim hangisidir?

A) el-Alîm B) el-Hâdî C) es-Settâr D) el-Adl E) el-Hakîm

Cevap: C. es-Settâr, "ayıpları ve kusurları örten" anlamına gelir.

12ZorBir kişi işlediği bir hatanın farkına varır, pişman olur, Allah'tan bağışlanma diler ve o hatayı bir daha yapmamaya karar verir. Ancak bu süreci yaşarken içinden "Zaten Allah beni asla affetmez, boşuna uğraşıyorum" diye düşünür ve bu düşünceyle pişmanlığını dile getirmeye devam eder. Bu kişinin durumu, ünitede öğrenilen tövbe anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisiyle çelişir?

A) Tövbenin, Allah'ın rahmetinden ümit kesmemeyi gerektirmesiyle B) Tövbenin, hatanın farkına varmayı gerektirmesiyle C) Tövbenin, pişmanlık duymayı gerektirmesiyle D) Tövbenin, bağışlanma dilemeyi içermesiyle E) Tövbenin, hatayı bir daha yapmama kararlılığını içermesiyle

Cevap: A. Kişinin "Allah beni asla affetmez" düşüncesi umutsuzluktur; oysa tövbe, Allah'ın affına duyulan ümidin eylemidir ("…Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin…" Zümer 39/53). B, C, D, E maddelerinin hepsi metinde zaten gerçekleşmiştir; çelişen tek unsur ümitsizlik düşüncesidir.

13Aşağıdakilerden hangisi hamt kavramını en doğru şekilde tanımlar?

A) Sevgi ve saygıyla Allah'ı anmak, O'nu bütün övgü çeşitleriyle yüceltmek B) Yalnızca bir nimete karşılık teşekkür etmek C) Allah'ın eksikliklerden uzak olduğunu ifade etmek D) Günahtan pişman olup dönmek E) İlahi bilginin peygamberlere ulaştırılması

Cevap: A. Hamt, şükürden daha kapsamlıdır: nimet olsun olmasın Allah'ı övmeyi içerir (B → şükür, C → tespih, D → tövbe, E → vahiy).

14Rûm suresiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Kur'an'ın 30. suresidir. B) Medine Dönemi'nde inmiştir. C) Altmış ayetten oluşur. D) Adını, ikinci ayette geçen bir kelimeden alır. E) Tevhit ve ahiret inancı öne çıkan konularındandır.

Cevap: B. Rûm suresi Mekke Dönemi'nde inmiştir.

15"Ölüden diriyi, diriden de ölüyü O çıkarıyor; yeryüzünü ölümünün ardından O canlandırıyor. İşte siz de böyle çıkarılacaksınız." (Rûm 30/19) ayetinde vurgulanan konu aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsanın yaratılış aşamaları B) Meleklere iman C) Ölümden sonra dirilişin (ahiretin) mümkün olduğu D) Peygamberlerin görevi E) İbadetlerin çeşitleri

Cevap: C. Tabiattaki diriltme örnekleri (toprağın baharda canlanması gibi), ahiretteki dirilişin mümkün olduğuna delil olarak sunulur.

16"Kendileri ile huzur bulasınız diye sizin için türünüzden eşler yaratması ve aranızda bir sevgi ve merhamet var etmesi de O'nun delillerindendir." (Rûm 30/21) ayetinde ailenin temeli olarak sayılan üç unsur hangisidir?

A) Zenginlik – sağlık – uzun ömür B) Bilgi – çalışma – başarı C) Huzur (sükûn) – sevgi (meveddet) – merhamet (rahmet) D) Sabır – şükür – tevekkül E) Adalet – eşitlik – özgürlük

Cevap: C. Sükûn + meveddet + rahmet üçlüsü ayette ailenin temeli olarak sayılır.

17Zor"O'nun delillerinden biri de gökleri ve yeri yaratması, dillerinizin ve renklerinizin birbirinden farklı olmasıdır." (Rûm 30/22) ayeti temel alınarak kurulan aşağıdaki yargılardan hangisi bu ayetle çelişir?

A) Farklı dil ve renklere sahip olmak, insanların tanışıp kaynaşmasına vesiledir. B) Belirli bir dili konuşan veya belirli bir renge sahip olan topluluklar diğerlerinden üstündür. C) Yaratılıştaki çeşitlilik, Allah'ın kudretine işaret eden bir delildir. D) İnsanlar arasındaki farklılıklar ayrışma değil zenginlik sebebidir. E) Yaratılış, tekdüze değil çeşitlilik üzerine kuruludur.

Cevap: B. Ayet, dil ve renk farklılığını bir üstünlük sebebi olarak değil, kudret delili ve çeşitlilik olarak sunar. İnsanlar dil/renklerine göre değil takvalarına göre değer kazanır; bu yüzden B ayetin ruhuyla doğrudan çelişir.

18ZorBir öğretmen dersinde şöyle özetler: "İnsan önce yaratılır, kendisine akıl ve irade verilir; bu sayede doğruyu arar, duyu-akıl-vahiy üçlüsüyle bilgiye ulaşır; vahyin rehberliğiyle Allah'ı tanır ve O'na ibadet, dua ve tövbeyle yönelir." Bu özet, ünitenin hangi temel fikrini en kapsamlı biçimde yansıtır?

A) İnsan yalnızca akıl yoluyla Allah'a ulaşabilir. B) İbadet yalnızca namaz ve oruçtan ibarettir. C) Vahiy olmadan insan hiçbir bilgiye ulaşamaz. D) İnsanın yaratılışı, bilgiye ulaşması ve Allah'la ilişkisi birbirini tamamlayan bir bütündür. E) İnsan yaratılış amacını hiçbir zaman tam olarak bilemez.

Cevap: D. Özet, üç ayrı alt konuyu (yaratılış, bilgi kaynakları, ibadet-dua-tövbe) tek bir zincir hâlinde birleştirir; bu da ünitenin ana fikrinin parçaların değil bütünün anlaşılması gerektiğini gösterir. A ve C tek bir bilgi kaynağını mutlaklaştırdığı, B ibadeti daraltıp yanlış tanımladığı, E ise metinle çelişen bir belirsizlik iddiası taşıdığı için elenir.

19"Derin düşünme yoluyla bir şeyin hakikatinin anlaşılması; ilhama dayanan aracısız bilgi, irfan" şeklinde tanımlanan ve Allah'ı tanımanın adı olan kavram hangisidir?

A) İlim B) Marifet C) Tefekkür D) Fıtrat E) Hidayet

Cevap: B. İlim genel bilgidir; marifet ise tanıyarak, kavrayarak elde edilen ve Allah'ı tanımayla özdeşleşen bilgidir.

20ZorÜnitede işlenen "insan yaratıldı → doğruyu aradı → Allah'ı tanıdı → ibadet ve duayla O'na yöneldi → evrendeki delilleri gördükçe ahirete de inandı" zincirine göre aşağıdakilerden hangisi bu zincirin dışında kalır, yani bu zincirle doğrudan ilgili değildir?

A) İnsanın akıl ve irade sahibi olması B) Duyu, akıl ve vahiy yoluyla bilgiye ulaşılması C) İbadet, dua ve tövbe yoluyla Allah'la iletişim kurulması D) Rûm suresindeki enfüsî ve âfâkî delillerin ahireti temellendirmesi E) Farklı toplumların ekonomik kalkınma düzeylerinin karşılaştırılması

Cevap: E. A, B, C, D seçenekleri ünitenin dört alt başlığına (yaratılış, bilgi kaynakları, ibadet-dua-tövbe, Rûm suresi delilleri) birebir karşılık gelir. E ise ünitenin konusu olmayan, tamamen dışarıdan bir iktisadi karşılaştırmadır.