1. Ünite Test 2: Allah–İnsan İlişkisi

1"Biz insanı en güzel biçimde yarattık." (Tîn 95/4) ayetinde vurgulanan husus aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsanın yaratılıştaki değeri ve üstünlüğü B) İnsanın maddi zenginliği C) İnsanın ölümlü bir varlık olması D) İnsanın hata yapabilme özelliği E) İnsanın toplumsal bir varlık olması

Cevap: A. "Ahsen-i takvîm" (en güzel biçim) ifadesi insanın yaratılıştaki üstün değerini vurgular.

2"Allah, Âdem'e bütün varlıkların isimlerini öğretti…" (Bakara 2/31) ayeti, insana verilen hangi üstünlüğe örnektir?

A) Sosyallik B) Ahlak C) İlim / öğrenme yeteneği D) Sorumluluk E) İrade

Cevap: C. İsimleri öğrenme, insana verilen bilgi edinme ve öğrenme yeteneğinin somut örneğidir.

3Zor"Ant olsun biz insanoğluna şan, şeref ve nimetler verdik; onları karada ve denizde taşıdık… ve onları yarattıklarımızın çoğundan üstün kıldık." (İsrâ 17/70) ve "Biz insanı en güzel biçimde yarattık." (Tîn 95/4) ayetleri birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

A) İnsana yaratılıştan itibaren bir değer ve şeref verilmiştir. B) İnsanın üstünlüğü yaratılışsal bir gerçekliktir. C) İnsan, biçim ve nitelik bakımından özenle yaratılmıştır. D) İnsan bu üstünlüğü hak etmek için herhangi bir sorumluluk taşımaz. E) İnsana verilen imkânlar karada ve denizde taşınmayı da kapsar.

Cevap: D. Ayetler insana verilen şeref ve üstünlüğü anlatır; ancak ünitenin bütününde bu üstünlük halifelik ve emanetle birlikte bir sorumluluk da getirir (Bakara 2/30, Ahzâb 33/72). Üstünlüğün sorumluluk gerektirmediği yargısı metinlerle ve ünitenin genel mantığıyla çelişir.

4"Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı alaktan yaratmıştır. Oku! Kalemle (yazmayı) öğreten…" (Alak 96/1-5) ayetlerinde öncelikle hangi husus vurgulanır?

A) İbadetin önemi B) Bilgi edinmenin ve okumanın önemi C) Ahiret hayatının varlığı D) Toplumsal adalet E) Aile kurumunun önemi

Cevap: B. "Oku" emri ve "kalemle öğreten" ifadesi, İslam'da ilim ve bilgi edinmeye verilen önemi gösterir; vahyin ilk inen ayetleri de budur.

5"Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için elbette ibretler vardır." (Âl-i İmrân 3/190) ayeti hangi bilgi kaynağının değerine dikkat çeker?

A) Akıl B) Vahiy C) Rüya D) Sezgi E) Gelenek

Cevap: A. Ayet "selim akıl sahipleri" ifadesiyle doğrudan aklın evrendeki delilleri kavrama gücüne işaret eder.

6İbn Tufeyl'in Hay bin Yakzan adlı eserinde ıssız bir adada büyüyen Hay, tabiatı gözlemleyip akıl yürüterek yüce bir yaratıcının varlığı sonucuna ulaşır. Bu eser aşağıdakilerden hangisine örnektir?

A) Vahyin akla ihtiyaç duymadığına B) Duyuların her zaman yanıltıcı olduğuna C) Gözlem ve tefekkürle Yaratıcı'nın varlığına ulaşılabileceğine D) İbadet şekillerinin akılla belirlenebileceğine E) Peygamberlere hiçbir zaman ihtiyaç duyulmadığına

Cevap: C. Eser, duyu → akıl → tefekkür zincirinin edebî bir örneğidir; ancak bu, vahye ihtiyaç olmadığı anlamına gelmez.

7ZorBir kişi tabiatı gözlemleyerek ve üzerinde düşünerek Allah'ın varlığına dair güçlü bir kanaate ulaşmıştır; ancak namazın nasıl kılınacağını, orucun hangi ay tutulacağını ve zekâtın oranını bu gözlem ve düşünme yoluyla belirleyememektedir. Bu durum, ünitede işlenen hangi ilkeyi doğrular?

A) Aklın hiçbir konuda güvenilir olmadığını B) Duyuların akıldan daha üstün olduğunu C) Fıtratın sonradan kazanıldığını D) Tefekkürün ibadetten daha önemli olduğunu E) Akıl ve tefekkürün Allah'ın varlığını kavramada yeterli olsa da, ibadetlerin şekli gibi gayb bilgilerinde vahye ihtiyaç duyulduğunu

Cevap: E. Bu senaryo tam olarak "üç bilgi kaynağı" tablosundaki sınırları örnekler: akıl-tefekkür Allah'ın varlığını kavramada güçlüdür, fakat ibadetlerin vakti/şekli gibi ölçüsü belli bilgiler yalnızca vahiyle bilinir.

8Namazın yapısındaki "Hamd âlemlerin Rabbine → Yalnız sana kulluk ederiz → Yalnız senden yardım dileriz → Bizi dosdoğru yola ilet" akışı aşağıdakilerden hangisini göstermez?

A) Allah'a övgüyü B) Kulun acizliğini itiraf etmesini C) Allah'tan yardım ve hidayet istenmesini D) Namazın yalnızca bedensel bir hareket olduğunu E) Kulluğun özetlenmiş bir örneğini

Cevap: D. Bu akış namazın kalple niyeti, dille zikri ve bedenle hareketi birleştiren kapsamlı bir ibadet olduğunu gösterir; yalnızca bedensel olduğu yargısı metne aykırıdır.

9"Allah, kendi içinde uyumlu, gerçekleri tekrar tekrar dile getiren bir kitap olarak sözlerin en güzelini indirdi…" (Zümer 39/23) ayeti Kur'an okumanın hangi yönüne dikkat çeker?

A) Kur'an'ın yalnızca Arapça bilenlerce anlaşılabileceğine B) Kur'an okumanın kalbi etkileyen, Allah'la doğrudan iletişim kuran bir eylem olduğuna C) Kur'an'ın yalnızca ezberlenmesi gerektiğine D) Kur'an okumanın ibadet sayılmadığına E) Kur'an'ın yalnızca namazda okunabileceğine

Cevap: B. Ayet, Kur'an'ın etkisinin (tüylerin ürpermesi, kalplerin huzura kavuşması) kalbe ulaştığını; okumanın Allah'la doğrudan iletişim olduğunu anlatır.

10Duanın içeriğinde yer alan "hamt ve övgü, şükür, istiâze (sığınma), istiğfar, hidayet talebi, dünyevî-uhrevî istek" unsurlarından hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Dua yalnızca maddi isteklerden ibarettir. B) Dua yalnızca günah itirafından oluşur. C) Dua yalnızca sıkıntılı anlarda yapılmalıdır. D) Dua yalnızca toplu olarak yapılabilir. E) Dua, övgüden isteğe kadar geniş bir içerik yelpazesine sahiptir.

Cevap: E. Duanın içeriği tek bir unsura indirgenemez; övgü, şükür, sığınma, bağışlanma ve istek gibi çok yönlü bir yapıya sahiptir.

11Zor"İnsana nimet verdiğimizde yüz çevirir ve yan çizer. Başına bir kötülük gelince de yalvarmaya koyulur." (İsrâ 17/83) ayeti ile "Dua, ibadetin özüdür." hadisi birlikte düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Dua yalnızca sıkıntı anında geçerlidir. B) Nimete kavuşan kişi artık dua etmeye ihtiyaç duymaz. C) Gerçek kulluk bilinci, dua ve yönelişin yalnızca zorlukla sınırlı tutulmamasını gerektirir. D) Dua, insanın Allah'a olan ihtiyacını azaltan bir eylemdir. E) Ayet, duanın gereksiz olduğunu anlatır.

Cevap: C. Ayet, yalnızca sıkıntıda Allah'a yönelmeyi eleştirir; "duanın ibadetin özü" olması ise sürekliliği gerektirir. İkisi birlikte, dua ve kulluğun yalnızca zor zamanlara özgü olmaması gerektiğini gösterir.

12"Haydi siz, akşama ulaştığınızda, sabaha kavuştuğunuzda, gündüzün sonunda ve öğle vaktine eriştiğinizde Allah'ı tespih edin…" (Rûm 30/17-18) ayetindeki "tespih edin" ifadesi İslam âlimlerince öncelikle nasıl yorumlanmıştır?

A) Oruç tutmanın emredilmesi B) Zekât vermenin emredilmesi C) Hac ibadetinin emredilmesi D) Namaz kılmanın emredilmesi E) Kurban kesmenin emredilmesi

Cevap: D. Ayette anılan dört vakit, beş vakit namazla ilişkilendirilerek yorumlanmıştır.

13"…size korku ve ümit vermek üzere şimşeği gösteriyor, gökten su indirip ölümünün ardından yeryüzünü onunla diriltiyor." (Rûm 30/24) ayetinde şimşek ve yağmur sırasıyla neyin sembolü olarak sunulur?

A) Korku – ümit B) Zenginlik – fakirlik C) Sağlık – hastalık D) Geçmiş – gelecek E) Bilgi – cehalet

Cevap: A. Ayette şimşek korkuyu, yağmurun toprağı diriltmesi ise ümidi (ve dolayısıyla ahiret delilini) temsil eder.

14Zor"Göklerde ve yerde bulunanlar hep O'na aittir, hepsi O'na boyun eğmiştir." (Rûm 30/26) ayetiyle birlikte düşünüldüğünde, insan ile diğer varlıklar arasındaki farkla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

A) İnsan da diğer varlıklar gibi hiçbir konuda irade sahibi değildir. B) İnsan bedensel olarak ilahi yasalara tabidir, fakat iman-inkâr konusunda imtihana tabi tutulmuştur. C) İnsan hiçbir şekilde Allah'ın yasalarına tabi değildir. D) Diğer varlıklar da insan gibi iman-inkâr konusunda özgür bırakılmıştır. E) İnsan yalnızca ölümden sonra Allah'ın yasalarına tabi olur.

Cevap: B. Bütün varlıklar Allah'ın yasalarına (fiziksel yasalar dahil) boyun eğmiştir; insan da beden ve ruh bakımından bu yasalara tabidir. Ancak insanı ayıran, iman etme veya inkâr etme konusunda irade sahibi kılınıp imtihan edilmesidir.

15"Varlığı ilkin yaratan, sonra bunu tekrar eden O'dur ve bu O'nun için pek kolaydır." (Rûm 30/27) ayetinde kullanılan akıl yürütme biçimi hangisidir?

A) Bir olayın tesadüfle açıklanması B) Geçmiş toplumlardan ibret alınması C) İlk yaratmadan hareketle yeniden yaratmanın da mümkün olduğunun gösterilmesi D) Peygamberlerin mucizelerinin delil gösterilmesi E) İbadetlerin faydalarının sıralanması

Cevap: C. "İlkini yapan, ikincisini evleviyetle yapar" mantığıyla yeniden diriliş temellendirilir.

16Aşağıdakilerden hangisi Rûm suresi 17-27. ayetlerde geçen âfâkî (dış dünyaya ait) delillerden biri değildir?

A) Göklerin ve yerin yaratılması B) Şimşek ve yağmur C) Gök ve yerin ayakta durması D) Eşler arasındaki huzur, sevgi ve merhamet E) Bütün varlıkların O'na boyun eğmesi

Cevap: D. Eşler arasındaki huzur, sevgi ve merhamet insanın kendi iç dünyasına ait bir delildir; bu yüzden âfâkî değil enfüsî delildir.

17"Gece olsun gündüz olsun, uyumanız ve Allah'ın lütfundan (nasibinizi) aramanız da O'nun delillerindendir." (Rûm 30/23) ayetinde birlikte anılan iki kavram hangisidir?

A) Dinlenmek ve çalışmak B) İbadet ve dua C) Tövbe ve bağışlanma D) Akıl ve vahiy E) Halifelik ve emanet

Cevap: A. Uyku (dinlenme) ile rızık için çalışma birlikte anılır; insan çalışmalı, fakat nasibin Allah'ın lütfuyla olduğunu bilmelidir.

18ZorRûm suresi 17-27. ayetlerin genelinde işlenen "insanın kendi içindeki deliller" ile "dış dünyadaki deliller" ayrımı düşünüldüğünde, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Topraktan yaratılış → enfüsî delil B) Dillerin ve renklerin farklılığı → enfüsî delil C) Göklerin ve yerin yaratılması → âfâkî delil D) Şimşek ve yağmur → âfâkî delil E) Uyku ve dinlenme → âfâkî delil

Cevap: E. Uyku ve dinlenme insanın kendi bedeninde gerçekleşen bir olgudur, bu yüzden âfâkî değil enfüsî bir delildir. Diğer eşleştirmeler doğrudur (dil-renk farklılığı da insanın kendinde olduğu için enfüsîdir).

19Aşağıdaki kavram-tanım eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

A) Tespih: Allah'ın eksikliklerden uzak ve yüce olduğunu ifade etmek B) Emanet: Allah'ın peygamberlere gönderdiği kitaplar C) Halife: Yeryüzünde düzeni koruyan, imar eden sorumlu varlık D) Tefekkür: Varlık ve olaylar üzerinde derin düşünmek E) Vahiy: Peygamberler aracılığıyla insanlara ulaştırılan ilahi bilgi

Cevap: B. Emanet, insana verilen akıl, irade ve dinî sorumluluktur; kitapların gönderilmesiyle karıştırılmamalıdır.

20ZorÜnitenin "insan Allah'ın kudretini nasıl kavrar?" sorusuna verdiği cevap; insanın kendi yaratılışını, evrendeki düzeni ve Rûm suresindeki delilleri birlikte değerlendirmesidir. Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisi bu bütüncül bakışı en iyi yansıtır?

A) Bir kişinin yalnızca kendi başarılarına odaklanması B) Bir kişinin doğadaki olayları tesadüf olarak görmesi C) Bir kişinin hem kendi yaratılışını hem gökyüzündeki düzeni hem de ailesindeki sevgiyi Allah'ın kudretinin işaretleri olarak okuması D) Bir kişinin yalnızca ibadetlerin şeklini ezberlemesi E) Bir kişinin doğa olaylarını yalnızca bilimsel açıdan incelemesi

Cevap: C. Bu seçenek, ünitede işlenen enfüsî (kendi yaratılışı, aile) ve âfâkî (gökyüzü) delilleri birlikte, bir "okuma" bilinciyle ele aldığı için ünitenin bütüncül mesajını en iyi yansıtır.