1. Ünite Test 3: Allah–İnsan İlişkisi

1"Biz gökleri, yeri ve bunlar arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık." (Enbiyâ 21/16) ayetinde vurgulanan husus aşağıdakilerden hangisidir?

A) Evrendeki her şeyin amaçlı ve anlamlı yaratıldığı B) İnsanın eğlenceden tamamen uzak durması gerektiği C) Evrenin tesadüfen var olduğu D) Meleklerin görevsiz yaratıldığı E) İnsanın yalnızca dünya için yaratıldığı

Cevap: A. Ayet, evrenin "oyun/eğlence" gibi amaçsız değil; bilinçli bir hikmetle yaratıldığını vurgular.

2"O, sudan bir insan yaratıp ondan soy sop ve hısımlık meydana getirendir…" (Furkān 25/54) ayeti insana verilen hangi üstünlüğe işaret eder?

A) Akıl B) İrade C) Sosyallik (toplum ve medeniyet kurma) D) Sorumluluk E) Ahlak

Cevap: C. Soy-sop ve hısımlık kurma, insanın toplumsal/sosyal bir varlık oluşuna işaret eder.

3ZorBir kişi, "Ben yalnızca kendime ve ailemin ihtiyaçlarına odaklanırım; toplumun geri kalanı ve çevre beni ilgilendirmez, çünkü sorumluluğum yalnızca ibadetlerimi yerine getirmekle sınırlıdır" demektedir. Bu görüş, ünitede öğrenilen sorumluluk halkaları anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisiyle çelişir?

A) Sorumluluğun yalnızca Allah'a karşı olan boyutuyla B) Sorumluluğun yalnızca kendine karşı olan boyutuyla C) Sorumluluğun yalnızca aileye karşı olan boyutuyla D) Sorumluluğun topluma ve çevreye karşı olan boyutlarının da bulunmasıyla E) Sorumluluğun hiçbir zaman ibadetle ilgili olmamasıyla

Cevap: D. Sorumluluk halkaları beş boyutludur: Allah'a, kendine, aileye, topluma ve çevreye karşı. Kişinin toplum ve çevreyi kapsam dışı bırakması, bu beş halkalı yapıyla doğrudan çelişir.

4Aşağıdakilerden hangisi duyuların bilgi kaynağı olarak taşıdığı bir sınırlılıktır?

A) Hiçbir zaman bilgi üretememesi B) Bazı durumlarda yanılabilmesi (serap, kırık görünen çubuk gibi) C) Yalnızca gayb bilgisi vermesi D) Yalnızca vahiyle aynı konuda çalışması E) İnsan dışındaki varlıklarda hiç bulunmaması

Cevap: B. Duyular bilgi edinmenin ilk imkânıdır fakat yanılabilir; bu yüzden aklın denetimine ihtiyaç duyar.

5"…Müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak peygamberler gönderdik ki peygamberlerden sonra insanların Allah'a karşı bir bahaneleri olmasın…" (Nisâ 4/165) ayeti peygamberlerin gönderiliş amacıyla ilgili olarak neyi vurgular?

A) Peygamberlerin yalnızca mucize göstermek için gönderildiğini B) Peygamberlerin siyasi liderlik için gönderildiğini C) İnsanların hakikate ulaştırılıp mazeretlerinin ortadan kaldırıldığını D) Peygamberlerin yalnızca belirli bir topluma gönderildiğini E) İnsanların peygambersiz de sorumlu tutulacağını

Cevap: C. "Bahaneleri olmasın" ifadesi, vahyin ulaştırılmasıyla insanların hakikate muhatap kılınıp mazeretlerinin kalkacağını gösterir.

6Zor"İnsanlar bir tek ümmet idi. Sonra Allah, müjdeleyici ve uyarıcı olarak peygamberleri gönderdi…" (Bakara 2/213) ayeti ile "insan doğruyu arayan bir varlıktır" ilkesi birlikte düşünüldüğünde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

A) İnsanın kendi arayışı tek başına yeterli olmadığında Allah, vahiy ve peygamberlerle bu arayışa rehberlik etmiştir. B) Peygamberler yalnızca belirli bir ırka gönderilmiştir. C) İnsan hiçbir zaman doğruyu arayan bir varlık değildir. D) Vahiy insanın arayışını ortadan kaldırmıştır. E) Peygamberler yalnızca geçmiş toplumlar için gönderilmiştir.

Cevap: A. İnsan doğruyu arar (1.2), ancak bu arayış tek başına her konuda yeterli olmayabilir; bu noktada Allah, peygamberler ve vahiyle rehberlik eder (Bakara 2/213). İki ilke birbirini tamamlar, çelişmez.

7Bir isteği veya ihtiyacı Allah'a arz ederken en uygun şekilde anılacak ilahi isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) el-Hakîm B) el-Adl C) es-Settâr D) el-Mucîb E) et-Tevvâb

Cevap: D. el-Mucîb, "dileklere karşılık veren" anlamına gelir; bir isteği arz ederken anılması en uygunudur.

8Bağışlanma dilerken anılması en uygun olan ilahi isim çifti aşağıdakilerden hangisidir?

A) el-Alîm – el-Adl B) el-Gaffâr – el-Afüvv C) el-Hakîm – el-Hâdî D) er-Rahmân – el-Mucîb E) es-Settâr – el-Hâdî

Cevap: B. el-Gaffâr "günahları bol bol bağışlayan", el-Afüvv "hiçbir sorumluluk kalmayacak biçimde affeden" anlamına gelir; ikisi de bağışlanma dilerken anılır.

9"En güzel isimler Allah'ındır. O'na o güzel isimlerle dua edin…" (A'râf 7/180) ayeti aşağıdakilerden hangisini önerir?

A) Duanın yalnızca sessizce yapılmasını B) Duanın belirli bir dilde yapılması gerektiğini C) Dua ederken Allah'ın güzel isimleriyle O'na yönelmeyi D) Duanın yalnızca toplu ibadetlerde yapılabileceğini E) Esmâ-i hüsnânın yalnızca alimlerce bilinmesi gerektiğini

Cevap: C. Ayet, dua ederken Allah'ın güzel isimleriyle (esmâ-i hüsnâ) O'na yönelmeyi tavsiye eder.

10Zor"…Kulum beni andığında onunla beraberim. O beni anarsa ben de onu anarım…" (kudsî hadis) ve "Kulun Rabbine en yakın olduğu an, secdede olduğu andır…" (hadis) rivayetleri birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Allah, kendisini anan kuluna karşılık verir. B) İbadet, kulu Allah'a yaklaştıran bir vesiledir. C) Zikir ve secde, Allah'a yakınlık bağlamında önemli görülür. D) Kulun Allah'ı anması karşılıksız kalmaz. E) Kula en yakın olma hâli yalnızca oruç ibadetiyle sınırlıdır.

Cevap: E. İki rivayet de zikir ve secdeyi (namazı) konu edinir; oruca dair herhangi bir ifade yoktur. "Yalnızca oruçla sınırlı" yargısı metinlerde karşılığı olmayan bir iddiadır.

11Rûm suresinin sure künyesiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Kur'an'ın 29. suresidir. B) 60 ayetten oluşur ve Mekke döneminde inmiştir. C) Adını son ayetinden alır. D) Medine döneminde inen ilk suredir. E) Yalnızca ahiretle ilgili bir konu içerir.

Cevap: B. Rûm suresi 30. sure, 60 ayet, Mekke dönemi; adını 2. ayette geçen "Rûm" kelimesinden alır.

12"O'nun kanıtlarından biri, sizi topraktan yaratmış olmasıdır. Sonra bir de baktınız ki, çoğalarak yeryüzüne dağılmış beşer topluluğusunuz." (Rûm 30/20) ayeti aşağıdakilerden hangisine delildir?

A) İbadetlerin şekline B) Ahiretin varlığına C) Meleklerin yaratılışına D) Allah'ın yaratma kudretine ve insanın topraktan yaratılıp çoğaldığına E) Kitapların indirilişine

Cevap: D. Ayet, insanın topraktan yaratılıp yeryüzüne yayılmasını Allah'ın kudretinin bir delili olarak sunar.

13ZorBir öğrenci ünite hakkında şu değerlendirmeyi yapıyor: "Bu ünitede öğrendiğim en önemli şey, insanın hem kendi içinde hem de dışındaki dünyada Allah'ın varlığına dair sayısız işaret bulabileceğidir; ancak bu işaretleri fark etmek için önce insanın kendisinin akıl ve irade sahibi bir varlık olduğunu, dolayısıyla sorumlu olduğunu kabul etmesi gerekir." Bu değerlendirme ünitenin hangi iki alt başlığını birbirine bağlamaktadır?

A) Yalnızca 1.3 ve 1.4 B) Yalnızca 1.2 ve 1.3 C) 1.1 (insanın yaratılışı ve sorumluluğu) ile 1.4 (Rûm suresindeki deliller) D) Yalnızca 1.1 E) Yalnızca 1.4

Cevap: C. Öğrencinin cümlesi "akıl-irade-sorumluluk" (1.1) ile "enfüsî-âfâkî deliller" (1.4) konularını birbirine bağlayan sentez niteliğinde bir değerlendirmedir.

14Aşağıdakilerden hangisi ibadetin dar anlamda (şekli ve vakti belirli) örneklerinden biridir?

A) Namaz B) Anne babaya iyi davranmak C) İşini en güzel şekilde yapmak D) Çevreyi korumak E) Adil olmak

Cevap: A. Namaz, orucu, zekât, hac ve kurban gibi şekli ve vakti belirli ibadetler dar anlamdaki ibadetlerdir; diğer seçenekler geniş anlamdaki ibadete örnektir.

15Mükellefiyetin şartları olan "akıl sağlığı + buluğ + tebliğin ulaşması" bir arada bulunmadığında dinen aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kişi otomatik olarak günahkar sayılır. B) Kişi ibadetlerden tamamen muaf tutulamaz. C) Kişi hakkında hiçbir hüküm verilemez. D) Kişi zorla mükellef sayılır. E) Kişi dinin emir ve yasaklarından tam anlamıyla sorumlu tutulmaz.

Cevap: E. Üç şarttan biri eksikse kişi tam mükellef sayılmaz; mükellefiyet bu üç şartın birlikte bulunmasını gerektirir.

16"…kulak, göz ve kalp bunların hepsi ondan sorumludur." (İsrâ 17/36) ayetinde bu organların hangi işlevi vurgulanır?

A) Bilgi kaynağı olma işlevi B) Kullanımından hesaba çekilecek sorumluluk organları olma işlevi C) Yalnızca estetik işlev D) Yalnızca fiziksel sağlık göstergesi olma işlevi E) Hiçbir dinî anlam taşımama

Cevap: B. Ayette bu organlar bilgi kaynağı olarak değil, kullanımlarından hesaba çekilecek sorumluluk organları olarak anılır.

17Zor"Ey iman edenler! Eğer bir fasık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın…" (Hucurât 49/6) ayeti temel alınarak kurulan aşağıdaki yargılardan hangisi bu ayetten çıkarılamaz?

A) Bilginin kaynağının güvenilirliği önemlidir. B) Doğrulanmamış haber, bireyler arası huzursuzluğa yol açabilir. C) İslam, haberin araştırılıp doğrulanmasını ister. D) Her duyulan haber sorgusuzca kabul edilmelidir. E) Habercinin güvenilirliği, bilginin değerlendirilmesinde önemli bir ölçüttür.

Cevap: D. Ayet tam tersini söyler: haberi getirenin niteliği (fasık olup olmadığı) önemlidir ve doğruluk araştırılmalıdır. "Sorgusuzca kabul" yargısı ayetle doğrudan çelişir, dolayısıyla çıkarılamaz.

18Aşağıdakilerden hangisi "insan Allah'ı tanıdıktan sonra O'nunla ilişkisini nasıl sürdürür?" sorusuna ünitede verilen cevaplardan biri değildir?

A) İbadet B) Dua C) Ekonomik kalkınma D) Tövbe E) Kur'an okuma

Cevap: C. Ünitede Allah ile iletişimin dört yolu ibadet, dua, tövbe ve Kur'an okumadır; ekonomik kalkınma bu konunun dışındadır.

19"Kim Kur'an-ı Kerim'den bir harf okursa onun için bir iyilik sevabı vardır. Her bir iyiliğin karşılığı da on sevaptır…" (Tirmizî) hadisi neyi teşvik eder?

A) Kur'an okumayı B) Yalnızca dinlemeyi C) Kur'an'ı ezbere bilmeden okumayı yasaklamayı D) Yalnızca Ramazan ayında okumayı E) Kur'an'ın yalnızca camide okunmasını

Cevap: A. Hadis, Kur'an'ın her harfinin sevap kazandırdığını belirterek okumayı teşvik eder.

20ZorÜnitenin dört alt başlığı (yaratılış, bilgi kaynakları, ibadet-dua-tövbe, Rûm suresindeki deliller) bir bütün olarak ele alındığında, ünitenin temel iddiası aşağıdakilerden hangisiyle en doğru özetlenir?

A) İnsan yalnızca ibadetle sorumludur, düşünmeye gerek yoktur. B) İnsan; akıl, irade ve fıtratıyla donatılmış, doğruyu arayan, vahyin rehberliğinde Allah'ı tanıyıp O'na yönelen ve evrendeki delilleri okuyarak ahirete de inanan sorumlu bir varlıktır. C) İnsanın Allah'la ilişkisi yalnızca korkuya dayanır. D) Evrendeki düzenin insanla hiçbir ilgisi yoktur. E) Bilgiye ulaşmanın tek yolu vahiydir, akıl ve duyunun bir değeri yoktur.

Cevap: B. Bu seçenek, ünitenin dört alt başlığını (yaratılış-sorumluluk, bilgi kaynakları, ibadet-dua-tövbe, Rûm suresindeki deliller) tek bir bütün hâlinde doğru biçimde özetler; diğer seçenekler ünitenin yalnızca bir parçasını alıp aşırı genelleyerek yanıltıcı hâle getirir.